Vẽ tượng: quan sát đường bao, trục và mảng sáng tối trước chi tiết
Khi mới vẽ tượng, mắt dễ bị hút vào những chỗ quen thuộc như đôi mắt, sống mũi hoặc các lọn tóc. Người vẽ có thể dành nhiều thời gian cho một chi tiết đẹp rồi nhận ra đầu quá lớn, cổ lệch hoặc vai không còn chỗ trên trang. Một trình tự quan sát từ toàn thể đến phần nhỏ giúp bản phác giữ được hình khối trước khi đi sâu vào diện mạo.
Bạn có thể tập với một tượng được phép quan sát tại chỗ hoặc ảnh tham chiếu rõ. Bài viết gợi ý một cách luyện nhìn, không áp tỷ lệ cơ thể cố định cho mọi hình và không coi ảnh là bằng chứng về chất liệu của tượng. Bốn hình minh họa là những đối tượng quan sát riêng: có thể dùng chúng để tập khung bao, hướng nghiêng, mảng sáng tối và quan hệ giữa đầu với áo.
Giữ một điểm nhìn đủ lâu để có căn cứ so sánh
Một tượng ba chiều cho thấy hình khác nhau khi bạn đổi vị trí. Chỉ nghiêng sang bên một chút, khoảng giữa mũi với đường má hoặc phần vai nhìn thấy đã có thể thay đổi. Nếu đang vẽ chính diện rồi liên tục nhìn mẫu từ góc chéo, bản phác dễ gom nhiều điểm nhìn vào một hình mà bạn không chủ ý. Trước lượt vẽ, chọn chỗ đứng hoặc ngồi và xác định hướng nhìn sẽ giữ trong lượt đó.
Ghi lại điều kiện quan sát đơn giản
Bạn không cần biến bài tập thành một bộ đo đạc. Chỉ cần ghi vị trí tương đối, độ cao nhìn và phần tượng muốn đưa lên giấy. Nếu vẽ từ ảnh, dùng một ảnh chính cho lượt phác; các ảnh khác giúp hiểu vật thể nhưng không nên thay liên tục khi đang so tỷ lệ trên cùng bản. Nếu thay ảnh, xem đó là một lượt nghiên cứu mới hoặc ghi rõ bạn đang chủ động thay cách nhìn.
Ánh sáng cũng ảnh hưởng những mảng bạn thấy. Với mẫu gần cửa sổ, bóng có thể thay đổi trong quá trình vẽ. Hãy quan sát điều này và chọn giữ một trạng thái làm tham chiếu cho lượt luyện, thay vì đuổi theo từng vùng tối mới xuất hiện. Khi dùng ảnh, kiểm tra hình có đủ phần cần vẽ và chi tiết có bị cháy sáng, tối quá hoặc che khuất không. Điều không nhìn thấy nên được để là chưa rõ.
Getty trong bài tập Framing the Landscape nhắc việc vẽ quan sát cần liên tục nhìn qua lại giữa đối tượng và bản vẽ. Với tượng, bạn có thể áp dụng nhịp ấy bằng cách đặt một nét hoặc một mảng rồi trở lại nhìn toàn thể. Mục tiêu là vẽ điều đang quan sát, thay vì tiếp tục đi theo hình quen thuộc đã có trong trí nhớ về một khuôn mặt hoặc dáng người.
Đặt khung bao trước để hình có chỗ trên trang
Khung bao là giới hạn tổng thể của phần bạn chọn vẽ: điểm cao nhất, thấp nhất, xa trái và xa phải. Với tượng bán thân, hãy quyết định có lấy bệ hay chỉ đầu, cổ và vai. Khi phạm vi đã rõ, đặt những điểm giới hạn nhẹ trên giấy và so chiều cao tổng với chiều rộng tổng. Không cần biến khung thành một hình chữ nhật cứng; nó chỉ giúp kiểm tra hình có đang chiếm chỗ đúng ý hay không.
Chừa khoảng thở theo hướng của hình
Một đầu tượng quay sang bên có thể cần khoảng trống trước hướng mặt để bố cục dễ đọc. Điều đó không phải quy tắc bắt buộc cho mọi bức vẽ, nhưng là một lựa chọn nên thử có chủ ý. Hãy phác hai khung nhỏ, một khung cân giữa và một khung lệch theo hướng nhìn, rồi so cảm giác. Việc thử bố cục nhỏ thường dễ hơn sửa cả hình đã lên nhiều chi tiết.
Ở lượt đầu, nối những điểm lớn bằng đường đơn giản. Tóc có thể bắt đầu như một khối chung, vai là một hướng rộng, cổ là phần nối đầu với thân. Đừng vẽ từng lọn tóc để xác định đầu lớn tới đâu; hãy xác định khối đầu trước rồi đặt tóc trong quan hệ ấy. Nếu một bên vai vượt khỏi phạm vi dự kiến, kiểm tra tỷ lệ tổng thay vì vội cắt bớt phần đó cho vừa giấy.
Tình huống giả định: bản đầu có khuôn mặt được vẽ khá kỹ nhưng chân bệ gần sát mép dưới. Lượt tiếp theo có thể bắt đầu bằng bốn giới hạn và vị trí tương đối của đầu, vai, bệ trước mọi nét mặt. Bạn đang thay cách đặt hình trên trang, không chỉ thu nhỏ chi tiết đã vẽ. Ghi ngắn lỗi của lượt trước giúp bài tập tiếp có mục tiêu rõ và dễ nhìn thấy tiến bộ.
Tìm trục chính và các hướng nghiêng lớn
Một tượng có thể có đầu nghiêng, cổ xoay và vai dốc theo những hướng khác nhau. Nếu chỉ đặt mắt, mũi và miệng lên một khuôn đầu thẳng, bạn dễ mất tư thế ấy. Hãy tìm hướng lớn của đầu trong quan hệ với cổ và vai, rồi dùng vài đường nhẹ làm mốc trên giấy. Các đường này là công cụ quan sát tạm thời, không phải những đường thực sự phải xuất hiện trong bản vẽ hoàn thiện.
So hướng bằng những cặp điểm bạn nhìn được
Chọn hai điểm dễ nhận biết để so độ cao, chẳng hạn hai mép vai hoặc một vùng trên trán với phần cằm. Không áp rằng hai bên phải ngang nhau vì chúng thuộc cùng một bộ phận. Góc nhìn, tư thế và cách tạo hình của mẫu có thể khiến chúng khác. Câu hỏi hữu ích là trong ảnh hoặc từ chỗ bạn đang ngồi, điểm nào cao hơn và độ lệch ấy đang hiện ra thế nào.
Khi quan sát một đầu tượng, có thể xem hướng từ trán tới cằm và cách phần mặt nằm trong khối đầu. Những dấu mốc màu trên một ảnh quá trình không phải hướng dẫn để bạn tự đánh dấu lên tượng; chúng chỉ nhắc rằng vị trí tương đối có thể được theo dõi. Trên giấy, bạn dùng nét nhẹ để kiểm tra xem các phần có đang đi cùng hướng hay mỗi phần vô tình xoay theo một góc khác.
Nếu thấy tư thế cứng, tạm bỏ qua nét mặt và xem lại các hướng lớn. Một thay đổi ở độ nghiêng đầu có thể yêu cầu kiểm tra lại cổ, hai vai và khung tóc. Đừng chỉ kéo một mắt hoặc một bên miệng cho khớp mà để toàn bộ cấu trúc cũ. Bài tập trục giúp bạn nhận ra quan hệ giữa các phần, nhờ đó lần sửa có nguyên nhân thay vì trở thành chuỗi chỉnh vụn không biết điểm dừng.
Quan sát khoảng trống để kiểm tra hình đặc
Bạn có thể nhìn cả phần không thuộc tượng: khoảng giữa cổ với vai, khoảng nền bên cạnh đường má hoặc phần trống giữa cánh tay và thân nếu mẫu có. Những khoảng ấy có hình dạng riêng. So chúng với bản vẽ là một cách kiểm tra khác khi bạn quá quen tên gọi của các bộ phận. Thay vì nghĩ “đây là cổ nên phải như thế”, hãy nhìn khoảng nền đang mở ra quanh nó.
Dùng khoảng cách tương đối trong cùng điểm nhìn
Chọn một đoạn rõ trên mẫu làm đơn vị so tạm, rồi xem các đoạn khác dài ngắn tương đối ra sao trong góc nhìn ấy. Không biến kết quả thành tỷ lệ chuẩn cho mọi tượng. Một mẫu cách điệu có thể chủ động thay đổi tỷ lệ, còn một góc chéo làm phần xa trông khác phần gần. Điều cần giữ là sự nhất quán với đối tượng và điểm nhìn bạn đã chọn cho lượt luyện.
Ví dụ giả định thứ hai: bạn cảm thấy cổ trong bản phác quá ngắn nhưng chưa biết sửa đâu. Hãy so khoảng từ cằm xuống vùng tiếp giáp áo, độ mở hai bên cổ và vị trí vai. Có thể lỗi nằm ở vai quá cao, không phải ở chiều dài cổ riêng lẻ. Quan sát khoảng trống và các mốc lân cận giúp tìm nguồn của cảm giác sai trước khi bạn kéo dài một phần rồi tạo thêm sai lệch khác.
Một bài tập nhỏ là phác chỉ đường bao của vài khoảng nền quanh mẫu, để hình tượng xuất hiện gián tiếp từ các phần trống. Sau đó đối chiếu với bản phác thông thường. Nếu hai cách cho hình khác nhau nhiều, quay lại xem điểm nào bạn đã vẽ theo thói quen. Cách luyện này không cần tạo một bức hoàn thiện; nó giúp làm mới sự chú ý khi mắt đã quá quen với đối tượng.
Gom mảng sáng tối trước khi đi vào tóc và nếp áo
Sáng tối giúp người xem cảm nhận các mặt quay về hoặc rời khỏi nguồn sáng. Với một tượng sáng màu, sự thay đổi ấy thường dễ quan sát ở má, dưới cằm, cổ và các nếp áo. Trước khi vẽ chi tiết, thử gom hình thành một số mảng lớn theo điều đang thấy. Mục đích là giữ quan hệ chung giữa sáng và tối, tránh biến từng khe tóc thành một điểm đen riêng không nối được với khối đầu.
Phân biệt bóng trên hình với bóng đổ lên nền
Một vùng tối trên má và bóng tượng in trên tường có vai trò khác nhau trong cách đọc hình. Hãy nhận diện chúng trước khi đặt sắc độ. Bóng đổ có thể giúp thấy quan hệ với bệ hoặc nền, nhưng không nên bị nhập vào đường bao như thể nó là một phần của vật thể. Nếu ranh giới khó nhìn, ghi nhận sự mềm hoặc đứt đoạn ấy thay vì tự tạo một nét đen liên tục.
Norton Simon Museum trong hướng dẫn Picasso and Contour giải thích rằng đường bao có thể được nhận ra nhờ tương phản giữa các hình hoặc sắc độ, trong khi ngoài tự nhiên ít có những đường nét theo nghĩa của nét vẽ. Quan sát này gợi cách dùng nét có chọn lọc: có chỗ cần nhấn để tách hai hình, có chỗ có thể để mảng sáng tối tự xác định biên. Không cần viền đều toàn bộ tượng mới làm hình rõ.
Hãy thử một lượt chỉ giữ mảng sáng chủ yếu và mảng tối chủ yếu, chưa vẽ mắt, lọn tóc hay hoa văn. Nếu đầu, cổ và vai vẫn có cảm giác khối, bạn đã có nền để thêm chi tiết. Nếu hình còn phẳng, xem lại quan hệ mảng và hướng mặt trước khi tăng độ đậm. Tô nhiều hơn không tự giải quyết được một mảng đặt sai vị trí hoặc một bóng đang mang hình khác mẫu.
Quay lại toàn thể sau mỗi nhóm chi tiết
Chi tiết dễ khiến người vẽ quên khung lớn đã đặt. Sau khi thêm tóc hoặc một cụm nếp áo, lùi sự chú ý ra toàn hình và hỏi đường bao có đổi ngoài ý muốn không. Tóc có làm đầu lớn thêm quá mức, nét ở cổ có làm vai trông hẹp, vùng tối dưới cằm có khiến cổ như bị cắt rời không? Những câu hỏi ấy giúp bạn giữ chi tiết phục vụ hình thay vì để hình chạy theo từng nét mới.
Chọn chi tiết có vai trò trong lượt luyện
Nếu bài tập tập trung vào hướng nghiêng, một vài mốc ở mắt, mũi và cằm có thể đủ để kiểm tra. Nếu tập mảng áo, cần quan sát lớp vải và các nếp lớn nhưng chưa phải mọi rãnh nhỏ. Việc chọn không phải bỏ qua đối tượng, mà là dành sự chú ý cho câu hỏi hiện tại. Bạn có thể thực hiện lượt khác cho những đặc điểm chưa được nghiên cứu sâu.
Ở một tượng bán thân có áo, thử xem nếp nào dẫn mắt từ vai xuống thân và nếp nào chỉ là chuyển tiếp nhỏ. Khi tất cả được vẽ cùng đậm, các lớp dễ thành một mạng đường khó đọc. Có thể giữ mảng chính trước, rồi chọn vài nếp giúp thể hiện hướng và lớp. Quan sát lại mẫu sau từng nhóm nét sẽ giúp bạn nhận ra chỗ vừa thêm làm rõ hình hay đang gây nhiễu.
Các ảnh trong hồ sơ dự án chính thức có thể dùng để luyện đặt câu hỏi về đường bao và bố cục. Hãy chọn ảnh đủ rõ cho mục tiêu của lượt vẽ, ghi nguồn tham chiếu và tôn trọng điều kiện sử dụng hình. Đừng tự bổ sung các mặt bị khuất rồi coi đó là quan sát trực tiếp. Nếu muốn nghiên cứu góc khác, tìm ảnh tương ứng hoặc quan sát vật thể khi được phép.
Dùng lượt phác tiếp theo để sửa cách nhìn
Khi một bản phác chưa đạt, bạn có thể tiếp tục sửa trên đó hoặc bắt đầu một lượt ngắn mới với mục tiêu rõ. Lượt mới hữu ích khi bản cũ đã có quá nhiều nét khiến khó nhìn lại cấu trúc. Ghi một câu về điều muốn cải thiện, chẳng hạn giữ khung đầu nhỏ hơn trong tổng thể hoặc đặt vai đúng hướng trước khi vẽ mặt. Như vậy việc lặp lại trở thành một thử nghiệm có chủ đích.
So hai lượt bằng quan hệ, không chỉ bằng độ đẹp
Đặt hai bản cạnh nhau và đối chiếu với mẫu từ cùng điểm nhìn. Bản sau có giữ khung bao tốt hơn, các trục nhất quán hơn hay mảng sáng tối rõ hơn không? Một bản ít chi tiết hơn vẫn có thể tiến bộ về quan sát. Ngược lại, một bản đậm và trau chuốt hơn chưa chắc đúng hình hơn. Chọn những tiêu chí liên quan mục tiêu luyện để nhận xét chính xác điều đã thay đổi.
Bạn có thể luân phiên các lượt: một lượt đường bao, một lượt chỉ mảng sáng tối, một lượt chú ý khoảng trống. Sau đó thử kết hợp những điều đã nhìn rõ vào một bản dài hơn. Không cần mỗi lượt đều thành tác phẩm để trưng bày. Giá trị của bài tập nằm ở việc bạn biết mình đã quan sát điều gì, chỗ nào còn mơ hồ và lần sau cần nhìn khác đi ở đâu.
Trước khi kết thúc, rà điểm nhìn, khung bao, hướng nghiêng, khoảng trống, mảng sáng tối và mức chi tiết. Chọn một sai lệch quan trọng để sửa hoặc nghiên cứu tiếp, thay vì tô đậm toàn bộ cho có vẻ hoàn thành. Vẽ tượng từ quan sát trở nên dễ kiểm soát hơn khi mỗi nét có quan hệ với hình lớn và mỗi lần sửa giúp bạn hiểu đối tượng rõ thêm.
Trao đổi về đề bài của bạn
Bạn có thể gửi ảnh, thông tin đã có và câu hỏi còn thiếu qua trang liên hệ để hỏi phạm vi hỗ trợ phù hợp. Tham khảo thêm tại Mô Hình Điêu Khắc, gọi 096.553.6866 hoặc gửi email mohinhdieukhac@gmail.com.
Nhận xét
Đăng nhận xét