Phù điêu vũ nữ: giữ nhịp cơ thể trong một mặt nổi
Điểm đáng chú ý của phù điêu vũ nữ là cảm giác chuyển động vẫn còn dù hình được giữ trên một mặt nền. Để đạt điều đó, nên chọn một khoảnh khắc rõ, làm cho đường thân và hướng tay chân liên hệ với nhau, rồi mới phát triển trang phục và nét mặt. Một dải vải bay đẹp khó cứu được tư thế đang khó hiểu. Ngược lại, khi dáng người đã liền mạch, chỉ vài nếp áo được đặt đúng chỗ cũng có thể gợi được sự mềm mại và nhịp chuyển.
Các hình tham khảo trong bài cho thấy nhiều cách thể hiện hình người và đường cong. Chúng không được dùng để xác định một điệu múa, kỹ thuật biểu diễn hay truyền thống văn hóa cụ thể. Nếu tác phẩm cần thể hiện một vũ điệu có tên, người đặt nên cung cấp tài liệu được phép sử dụng và mời người am hiểu động tác kiểm tra mẫu trước khi chốt.
Chọn khoảnh khắc có thể hiểu qua một dáng
Một động tác múa diễn ra theo thời gian, trong khi mặt nổi thường giữ lại một khoảnh khắc. Vì vậy, cần biết hình đang bắt đầu vươn lên, vừa xoay qua hay đang dừng lại. Những trạng thái đó khác nhau ở độ nghiêng thân, hướng đầu và vị trí cánh tay. Nếu mỗi bộ phận lấy từ một ảnh đẹp khác nhau, người xem có thể thấy các nét riêng thanh thoát nhưng không hiểu chúng thuộc cùng một chuyển động.
Thử mô tả dáng muốn có bằng một câu ngắn, chẳng hạn người múa đang xoay về phía sáng với một tay mở rộng. Câu này chưa thay thế bản vẽ, nhưng tạo tiêu chí để lựa chọn ảnh tham khảo. Một chiếc váy có độ xòe ấn tượng vẫn nên được bỏ qua nếu thuộc hướng xoay khác. Người tạo mẫu cần một tư thế nhất quán trước khi cân nhắc cách làm cho nó phù hợp với hình chữ nhật hoặc khung đứng của bức tường.
Khi chọn khoảnh khắc, hãy nhìn cả phần trước và sau nó trong tư liệu nếu có. Một ảnh chụp giữa chuyển động đôi khi khiến tay hoặc chân trông lạ khi tách khỏi chuỗi hình. Nếu không có tư liệu đầy đủ, nên tránh tự khẳng định đó là động tác chuẩn của một bộ môn. Có thể phát triển dáng người cách điệu với mục đích trang trí, nhưng cách giới thiệu tác phẩm cần phù hợp với mức thông tin thực sự được xác nhận.
Sắc thái cũng nên được chốt từ đầu. Một dáng hướng lên có thể tạo cảm giác hân hoan, còn dáng thu tay gần thân có thể được dùng để gợi sự lắng lại, tùy cách thể hiện. Người đặt cần nói mình muốn cảm nhận gì trong không gian, thay vì chỉ yêu cầu nhân vật mềm hơn. Từ đó, người thiết kế có thể so một vài tư thế có ý nghĩa rõ, không phải sửa rời từng bộ phận qua nhiều vòng.
Nối đầu, vai và thân thành một đường chuyển dễ theo dõi
Hãy quan sát đường từ đầu qua cổ, vai và thân trước khi xem tóc hoặc trang sức. Nếu đầu quay nhưng phần vai không cho thấy sự liên hệ, nhân vật có thể trông như chỉ xoay cổ. Nếu thân nghiêng mà vùng eo bị che hoàn toàn, người xem khó nhận ra cách thân nối với hông. Ở bước phác hình, những vùng chuyển này cần được diễn đạt bằng mảng rõ, dù tác phẩm chủ động giản lược các chi tiết giải phẫu.
Một bài thử hữu ích là che các phần phụ và chỉ giữ hình người một màu. Người duyệt lần theo đường bao từ đỉnh đầu tới chân, rồi nhìn đường cong bên trong thân. Chỗ nào khiến mắt dừng vì không hiểu cấu trúc thì cần được xem lại. Chẳng hạn, tóc rơi trước vai có thể làm mất đường cổ; giảm một mảng tóc ở đó có thể giúp dáng sáng hơn mà không cần làm đầu hoặc vai lớn hơn.
Khi đưa tư thế xoay vào chiều sâu giới hạn, người thiết kế phải lựa chọn phần gần và phần xa. Vai phía trước, vùng ngực và hông không nhất thiết cùng hướng với nhau, nhưng mối quan hệ cần dễ đọc. Một bản nhìn nghiêng sẽ cho thấy chỗ nào đang nhô đột ngột như chi tiết dán thêm. Mục tiêu của bước này là làm rõ chuyển khối, không phải đưa ra quy tắc kỹ thuật biểu diễn cho người múa.
Với phong cách kéo dài hình thể, nên giữ logic chung của dáng. Có thể làm thân thanh hoặc kéo dài đường chân để phù hợp bố cục, nhưng cần xem đầu gối, khuỷu tay và các điểm nối còn nhận biết được không. Sự cách điệu có chủ đích khác với việc một phần bị kéo riêng vì thiếu chỗ. Người duyệt nên hỏi phần nào đã được thay đổi so với tư liệu và lý do hình ảnh của thay đổi ấy.
Dùng khoảng trống để cánh tay không nhập vào thân
Khoảng giữa cánh tay và người là một hình quan trọng trong bố cục. Một khe quá hẹp có thể biến mất khi quan sát từ xa, khiến tay giống như ép sát vào thân dù bản phác muốn thể hiện động tác mở. Có thể điều chỉnh hướng tay, độ cong hoặc phần nền quanh đó để khoảng trống giữ được vai trò. Không nên chỉ tô rãnh đậm thêm nếu đường bao của tay vẫn chưa giải thích được tư thế.
Khuỷu tay cần được nhìn trong quan hệ với bàn tay và vai. Nếu cả ba nằm trên một đường khó phân biệt, động tác có thể bị đọc thành cánh tay thẳng hoặc tay gập theo hướng khác. Người tạo mẫu có thể đưa ra bản xem từ góc chính và góc chéo để so. Nhận xét nên chỉ rõ điều đang thấy, ví dụ cổ tay lẫn vào tóc khi nhìn từ cửa, thay vì yêu cầu thêm chi tiết lên toàn bộ cánh tay.
Bàn tay là nơi dễ bị chú ý nhưng cũng dễ bị làm quá mức. Khi ngón tay được tách thành nhiều nét nổi tương đương nhau, chúng có thể tạo một vùng rối so với cánh tay thanh. Nên xác định mức chi tiết theo khoảng nhìn và tinh thần của mẫu. Nếu tư thế bàn tay có ý nghĩa trong một vũ điệu cụ thể, người am hiểu cần xác nhận trước khi được giản lược vì lý do thẩm mỹ hoặc sản xuất.
Một tình huống giả định là nhân vật giơ tay qua đầu trong khung hẹp. Nếu ép hai tay vào gần tóc để vừa khung, khoảng trống sẽ co lại và phần trên nặng hơn dự định. Có thể so việc mở rộng khung với việc đổi nhẹ góc cánh tay, nhưng không nên tự thay đổi động tác đã được duyệt. Quyết định cần cân cả ý nghĩa tư thế và khả năng đọc hình, thay vì ưu tiên lấp vừa ô tường bằng mọi giá.
Làm rõ hướng chân và điểm tựa trong hình ảnh
Chân cho người xem biết thân đang đứng, bước hay chuyển sang một phía. Ngay cả khi váy che phần lớn chân, cần giữ một dấu hiệu đủ rõ về vị trí và hướng bàn chân. Nếu chân hiện ra ở chỗ không liên hệ với hông, nhân vật sẽ khó thuyết phục về mặt hình ảnh. Người duyệt nên xem bản dựng trước khi phủ trang phục đầy đủ để biết bộ phận bị che vẫn có vị trí hợp lý trong toàn dáng.
Với hai chân giao nhau, cần phân biệt chân trước và chân sau bằng khối lẫn đường bao. Một đường màu riêng có thể hỗ trợ, nhưng khi ánh sáng đổi hoặc nhìn xa, người xem vẫn cần đọc được sự chồng lớp. Chỗ giao ở cẳng chân hoặc mắt cá nên được kiểm tra kỹ. Nếu cả hai chân cùng biến mất trong một mảng tối, có thể cần mở khoảng nền hoặc thay đổi cách giản lược nếp vải quanh đó.
Phần tiếp xúc với nền trong hình cũng ảnh hưởng cảm giác chuyển động. Một bàn chân được gợi đang chạm mặt sàn cần có quan hệ với đường nền hoặc bệ trong bố cục. Nếu nền trang trí cắt ngang bàn chân, nó có thể làm nhân vật như đứng trên một cạnh không dự kiến. Ngược lại, nếu chủ ý tạo cảm giác bay hoặc lơ lửng, cách bố trí khoảng trống và đường vải nên cùng hỗ trợ ý đó, thay vì để người xem phải đoán.
Những nhận xét trên nói về khả năng đọc tư thế, không xác nhận khả năng cân bằng hay kỹ thuật của một người biểu diễn ngoài đời. Với tác phẩm lấy từ một động tác có yêu cầu chuyên môn, hãy giữ ảnh gốc và bản đã được người phù hợp xác nhận trong bộ duyệt. Nhờ vậy, khi cần chỉnh vị trí bàn chân cho bố cục, các bên biết thay đổi nào chỉ là cách thể hiện và thay đổi nào có thể làm sai động tác.
Cho nếp vải và tóc đi cùng hướng chuyển động
Vải có thể kéo dài đường tay, nhấn hướng xoay hoặc tạo nhịp ở phần dưới. Trước khi tạo nhiều nếp, nên xác định dải chính xuất phát từ đâu và kết thúc ở đâu. Một dải vải chạy qua trước người cần có chỗ che và lộ dễ hiểu. Nếu nó đột ngột đổi phía mà không có điểm chuyển, người xem có thể đọc thành một dải trang trí độc lập, làm mất sự liên hệ với cơ thể.
Các nếp nhỏ nên phụ thuộc mảng vải lớn. Khi mọi nếp đều sâu và sắc, chiếc váy dễ thành nhiều dải rời thay vì một bề mặt đang chuyển động. Có thể thử giữ vài đường chính từ eo xuống, giảm nét ở vùng khuất và mở mảng rộng ở nơi cần cảm giác mềm. Việc giản lược này nên được duyệt khi chưa có hiệu ứng màu, để thấy hình khối tự tạo được nhịp hay chỉ nhờ sắc độ trên ảnh.
Tóc cần được kiểm tra tương tự. Nếu tóc và vải cùng chạy mạnh về một phía, toàn bức có thể nghiêng thị giác theo hướng đó. Có thể để một vùng tóc yên hơn hoặc dùng khoảng nền cân lại, tùy câu chuyện. Nhưng không nên thêm một lọn tóc ngược hướng chỉ để lấp khoảng trống. Mỗi đường cong nên có liên hệ với tư thế, nếu không nhân vật sẽ bị bao quanh bởi nhiều nét đẹp mà thiếu sự tập trung.
Cần xem các đầu dải vải từ góc chéo, vì phần nhô có thể che tay hoặc gương mặt. Khi cân nhắc tạo hình bằng composite, hãy hỏi cách thể hiện những vùng mỏng, chuyển mặt và chi tiết vươn khỏi nền của mẫu cụ thể. Các yêu cầu sản xuất, liên kết và bảo trì cần được giải quyết theo phương án chuyên môn; việc giữ nét thanh trên hình phải đi cùng một cấu tạo được xác nhận riêng.
Đặt dáng múa vào nhịp của bức tường
Một nhân vật vươn tay ngang cần khoảng phát triển khác nhân vật đưa hai tay lên cao. Hãy chọn tỷ lệ ô tường theo đường chuyển chính thay vì thu nhỏ dáng cho vừa một khung đã chọn sẵn. Nếu bức tường quá hẹp, có thể so phương án chọn khoảnh khắc khác trong cùng câu chuyện. Giữ được nhịp cơ thể quan trọng hơn việc giữ nguyên một ảnh tham khảo nhưng nén cả hình đến mức tay chân không còn khoảng thở.
Nền có thể để trơn hoặc thêm những đường phụ, nhưng cần biết chúng làm gì cho nhân vật. Một dải cong phía sau có thể tiếp tục hướng chuyển của váy; nếu chạy ngang mặt hoặc cắt qua cổ tay, nó lại làm khó đọc cử chỉ. Người thiết kế nên thử bản không nền phụ trước. Chỉ thêm những phần thực sự làm chuyển động rõ hơn sẽ giúp giữ một trọng tâm thay vì chia bức tường thành nhiều lớp cạnh tranh.
Với mẫu dùng trong trang trí sự kiện, vùng chữ và nơi đứng chụp ảnh cần được xem cùng dáng người. Một cánh tay đang mở có thể dẫn mắt tới tên chương trình, nhưng cũng có thể vô tình chỉ vào một khoảng không khi chữ được dời. Nên duyệt nội dung đồ họa với tác phẩm trong cùng phiên bản. Nếu đổi chữ sau này, cần kiểm tra quan hệ hình ảnh thay vì cho rằng phần phù điêu hoàn toàn độc lập.
Khi tham khảo tượng người múa dạng tròn, hãy chọn rõ điều muốn học như đường thân hoặc hướng đầu. Chuyển nguyên tượng sang mặt nổi sẽ đòi hỏi lựa chọn lại phần nào được thấy, phần nào bị nén và phần nào nên lược đi. Một chi tiết đẹp khi đi vòng quanh tượng có thể không đọc được trên tường. Ảnh tượng vì thế hữu ích như tư liệu quan sát, không phải bản thi công trực tiếp cho bức phù điêu.
Duyệt chuyển động trước khi duyệt trang sức
Buổi xem mẫu có thể bắt đầu bằng câu hỏi người trong hình đang làm gì. Nếu những người tham gia hiểu thành các hành động rất khác nhau, hãy tìm vùng gây nhầm: đầu quay, tay chạm hay không chạm, chân trước hoặc sau. Sau khi dáng đã rõ mới xem biểu cảm, tóc, nếp vải và trang sức. Trật tự này giúp tránh dành thời gian cho đường viền áo trong khi chính cử chỉ trung tâm vẫn chưa được thống nhất.
Nên giữ một bộ góc nhìn cố định qua các lần sửa để so thay đổi. Chẳng hạn, nếu mở khoảng dưới cánh tay, cần xem nó có làm vai trông bị tách khỏi thân ở góc nghiêng không. Một sửa đổi tốt ở ảnh chính diện vẫn cần đi qua các góc người dùng thường thấy. Khi nhận xét, chỉ vào chỗ cụ thể và nói điều muốn đọc được; người tạo mẫu sẽ có cơ sở đề xuất cách chỉnh phù hợp thay vì làm mạnh tất cả đường nét.
Mẫu cuối nên giữ được một đường chuyển chính, các khoảng trống quan trọng và sự liên hệ giữa cơ thể với phần vải. Những chi tiết hoàn thiện được đánh giá theo việc chúng có hỗ trợ ba điều ấy hay không. Khi xem toàn bức, người nhìn cần cảm nhận được khoảnh khắc đã chọn trước khi nhận ra từng nếp nhỏ. Đó là nền tảng để hình người trên một mặt nổi vẫn gợi được nhịp múa và sắc thái mà người đặt muốn thể hiện.
Nhận xét
Đăng nhận xét