Phù điêu voi: chọn một động tác vòi và giữ khoảng hở quanh đầu

Trong một mảng phù điêu voi, đường vòi thường khiến người xem nhận ra động tác trước cả mắt và tai. Nhưng một vòi nâng cao có thể bị đọc như chiếc ngà thứ ba, một vòi cuộn có thể biến thành vòng trang trí kín, còn đầu vòi đặt sát bông hoa dễ khiến hình như đang cầm hoa dù người đặt chỉ muốn voi đứng cạnh cây. Những khác biệt nhỏ ở điểm kết thúc làm câu chuyện thay đổi rõ rệt.

Cách phát triển hữu ích là chọn một động tác vòi cùng nơi đầu vòi hướng tới, rồi giữ cho quan hệ giữa vòi, trán, ngà và tai phục vụ động tác ấy. Các ảnh trong bài là tượng voi tham khảo, không phải mẫu phù điêu đã được chuyển đổi. Chúng giúp so những đường cong và khoảng hở nhìn thấy; phương án mặt nổi cần được thiết kế riêng, không lấy nguyên cấu tạo của một tượng đứng độc lập.

Chọn nơi đầu vòi kết thúc trước khi kéo một đường cong đẹp

Hãy viết hành động bằng những từ cụ thể: nâng đầu vòi về phía trên, thả đầu vòi xuống hoặc cuốn đầu vòi quanh một vật đã xác định. Mỗi lựa chọn có một điểm kết thúc khác nhau. Nếu chỉ yêu cầu vòi cong mềm, người tạo hình có thể làm ra đường đẹp nhưng chưa thể biết đầu vòi cần quay về đâu hay có chạm vào vật nào hay không.

Với đầu vòi nâng, cần quyết định nó hướng ra khoảng trống hay quay về phía trán. Hướng ra ngoài thường mở đường nhìn tiếp tục; quay vào trong tạo một vùng khép giữa vòi và đầu. Hai cách không phải các mức đẹp hơn hoặc kém hơn của cùng một dáng. Chúng tạo quan hệ khác nhau với khoảng nền, nên cần chọn theo cử động mong muốn trong bức tranh.

Điểm kết thúc cũng cần một khoảng riêng

Một đầu vòi nằm quá sát khung có thể trông như bị chặn; đầu vòi vừa chạm cành lá có thể thành hành động giữ hoặc kéo. Vì vậy, hãy đặt dấu cho đầu mút cùng vật gần nhất trên bản phác. Sau đó nói rõ muốn có tiếp xúc hay muốn có khoảng hở. Nếu không định kể một sự tương tác, tách rõ hai đường sẽ giúp người xem khỏi phải đoán.

Đừng gán sẵn cảm xúc hoặc ý nghĩa may mắn cho mọi dáng nâng vòi. Trong một đề bài trang trí, người đặt có thể muốn cử chỉ chào hoặc một đường hình vươn lên, nhưng đó là ý định thiết kế cần được nói ra. Nếu cần diễn tả hành vi tự nhiên cụ thể hay một nội dung văn hóa, phải dùng tư liệu phù hợp thay vì suy từ một ảnh tượng đẹp.

Tượng voi trong sảnh có vòi nâng, tạo một vùng nền mở cạnh đầu; ảnh dùng tham khảo đường cử động, không phải phù điêu. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Lần đường vòi từ mặt đến đầu mút mà không nhầm sang ngà

Trên bản phác, hãy chỉ theo đường giữa của vòi từ vùng mặt tới đầu mút. Đường này giúp theo dõi hướng chung trước khi xem nếp da. Nếu phải dừng lại ở một chỗ để đoán phần tiếp theo, hãy tìm xem đường bao bị một chiếc ngà, mép tai hoặc đường nền chen vào ở đâu. Thêm nhiều nếp trên vòi chưa chắc làm sự tiếp nối ấy dễ hiểu hơn.

Vòi có hai cạnh nhìn thấy tùy góc, nhưng chúng không nên bị xử lý như hai đường trang trí chạy song song đều nhau từ đầu đến cuối. Cần cho cảm giác một thể tích chuyển hướng, có vùng rộng hơn và vùng thu lại theo mẫu tham chiếu đã chọn. Với hình cách điệu, sự thay đổi có thể giản lược mạnh; điều quan trọng là đầu mút vẫn thuộc cùng một phần đang vươn ra từ mặt.

Một chỗ gập đột ngột ở giữa đường vòi có thể làm động tác giống bị bẻ thay vì uốn. Người đặt không cần tự đặt ra bán kính hay giới hạn giải phẫu. Có thể yêu cầu người tạo mẫu đối chiếu một ảnh cùng động tác và giải thích vùng chuyển hướng. Nếu ảnh hiện có chỉ nhìn thấy một mặt, không nên suy toàn bộ hình học phần khuất rồi khẳng định đó là dáng tự nhiên.

Đôi khi đường từ trán xuống vòi bị một đường nhăn sâu cắt ngang, khiến người xem thấy đầu và vòi như hai khối lắp rời. Hãy kiểm bản chưa có nếp nhỏ để biết hướng lớn đã nối được hay chưa. Đây là cách đọc sự liên tục của riêng vùng mặt và vòi, không phải yêu cầu mọi đường chuyển đều phải trơn nhẵn hoặc xóa hết dấu hiệu tuổi tác trong mẫu gần tả thực.

Giữ vùng nền giữa vòi và trán đúng tính chất của động tác

Khi vòi nâng rồi cong về đầu, phần nền nằm bên trong đường cong trở thành một hình quan trọng. Nó có thể rộng, hẹp, mở ở đầu trên hoặc gần khép kín. Nếu chỉ chăm chút phần vòi đặc, người thiết kế dễ bỏ qua việc khoảng nền ấy đang giống một lỗ tròn trang trí hơn là khoảng hở do một cử động tạo ra.

Trước tiên, cần phân biệt khoảng hở muốn nhìn thấy với cấu tạo thật của sản phẩm. Trong phù điêu, một vùng nền lùi phía sau cũng có thể tạo cảm giác hở, không nhất thiết là lỗ xuyên hoặc một đoạn vòi tách hẳn khỏi nền. Bản phác nên mô tả kết quả thị giác cần có; độ nhô, phần đỡ và phương án liên kết thuộc việc đánh giá kỹ thuật riêng.

Điểm gần chạm phải được quyết định rõ

Ở chỗ đầu vòi quay về trán, một khe rất nhỏ có thể biến mất khi nhìn xa hoặc khi bóng phủ vào. Nếu đề bài cần một dáng mở, hãy bảo vệ dấu hiệu mở ấy trong phương án tạo hình. Nếu muốn một dáng cuộn gần kín, vẫn cần nhìn được đâu là đầu mút và đâu là vùng mặt phía sau. Không nên để kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào một ảnh chụp dưới đèn thuận lợi.

Một chiếc ngà nằm ngang vùng này có thể chia khoảng hở thành hai mẩu khó đọc. Có thể xem lại hướng vòi hoặc vị trí ngà trong thiết kế, nhưng phải giữ nhất quán với mẫu và mức cách điệu đã chọn. Không tự ý bỏ ngà chỉ vì thấy vướng nếu đó là đặc điểm người đặt yêu cầu giữ. Tốt hơn là chỉ ra đúng giao điểm đang gây nhầm để hai bên chọn cách giải quyết.

Hình voi và bản phác bên cạnh giúp đối chiếu điểm kết thúc của vòi với vùng trán, tai và khoảng nền; không xác nhận đây là mẫu chuyển sang phù điêu. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Tách ngà bằng nơi xuất phát và đầu kết thúc

Ngà và vòi đều có thể xuất hiện như các dải cong trên một mặt nổi, nhất là khi toàn bộ hình dùng một màu. Nếu chúng có độ rộng tương tự, chạy sát nhau và cùng hướng về một điểm, người xem dễ nhập chúng thành một nhóm đường trang trí. Vì vậy, hãy so cả nơi mỗi phần bắt đầu lẫn nơi kết thúc, thay vì chỉ đổi màu của một phần cho dễ phân biệt.

Đầu ngà có thể nằm gần cạnh vòi trong ảnh nghiêng. Khi chuyển thành thiết kế mới, cần tránh một chỗ tiếp tuyến làm đầu ngà như mọc tiếp vào vòi. Có hai hướng trao đổi: giữ một khoảng nền phân cách hoặc cho một phần che rõ phần kia theo ý định. Một tiếp xúc nửa chừng, chỉ chạm đường viền, thường để lại nhiều cách hiểu mà không giúp động tác rõ hơn.

Với mẫu cách điệu ít chi tiết, sự phân biệt càng dựa vào đường bao và tỷ lệ tương đối. Không nên thêm các rãnh sâu lên vòi chỉ để bù cho chỗ ngà đang nhập. Cần sửa quan hệ hai khối trước rồi mới xem dấu hiệu bề mặt nào đáng giữ. Những mẫu voi trong ảnh minh họa cho phép so đường vòi nâng và phần đầu ở nhiều cách hoàn thiện, không xác nhận chất liệu thật chỉ từ màu sắc.

Nếu người đặt muốn voi không có ngà, hãy ghi đó là một yêu cầu riêng của hình tượng. Không dùng ảnh không thấy ngà để suy rằng mọi góc hoặc mọi mẫu cùng chủ đề đều như vậy. Với đề bài nhận diện một loài, độ tuổi hay cá thể cụ thể, cần tư liệu đáng tin cậy; bài toán trang trí chung không cho phép tự bổ sung những thông tin ấy.

Các mẫu voi có vòi nâng cho phép so đường bao ở vùng đầu; màu bề mặt không xác nhận vật liệu thật. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Cho tai làm nền rõ cho cử động ở phía trước

Tai có thể là mảng lớn nằm cạnh đường vòi, nhưng không nên mặc định mọi mép tai đều được nhấn ngang với phần đang chuyển động. Nếu mép tai chạy song song rất sát vòi, khoảng nền giữa chúng có thể thành một khe đều, làm vòi giống một phần của tai. Cần nhìn cả hình bao quanh vùng mặt để biết mắt có còn tách được hai bộ phận hay không.

Ở một dáng tai mở rộng, hãy xem điểm đầu vòi đang hướng tới so với mảng tai phía sau. Nếu cả vòi và tai cùng tạo hai cung cong khép vào giữa, vùng mặt có thể bị bao quá kín. Có thể thay đổi mức mở tai trong thiết kế cách điệu hoặc điều chỉnh độ nhấn của mép tai, nhưng mọi lựa chọn cần quay lại động tác vòi đã thống nhất, không làm tai trở thành điểm tranh chú ý mới.

Ảnh voi hoạt hình có tai rộng và vòi thả cho thấy một quan hệ khác ảnh vòi nâng. Đường vòi đi xuống để vùng trên đầu mở, trong khi tai cân hai bên mặt. Đây là ví dụ đối chiếu đường hình, không phải lý do ghép nguyên tai hoạt hình với đầu tả thực. Nếu thay ngôn ngữ của một bộ phận, cần xem mức giản lược của toàn vùng đầu có còn thống nhất không.

Khi tham khảo phương án điêu khắc phù điêu theo yêu cầu, bạn có thể mô tả tai là mảng phụ giúp tách đường vòi, thay vì chỉ ghi “tai to, vòi cong”. Mô tả vai trò làm rõ điều cần đạt trong hình mới. Kích thước thực và các vùng nhô cần được bên phụ trách xem theo mặt bằng, vật liệu và phương án lắp cụ thể.

Voi hoạt hình màu xanh có tai rộng và vòi hướng xuống, dùng đối chiếu quan hệ đường vòi với mảng tai; đây là tượng đứng độc lập. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Nếu vòi chạm một vật, chọn điểm chạm có thể hiểu được

Một bông hoa, quả hoặc nhánh cây có thể biến dáng vòi thành hành động, nhưng chỉ nên thêm khi câu chuyện thực sự cần nó. Trước hết hãy nói voi đang chạm nhẹ, đưa đầu vòi về phía vật hay giữ vật trong một vòng cuốn. Ba tình huống ấy có mức tiếp xúc khác nhau. Đặt vật vào khoảng trống rồi gọi chung là “voi cầm” có thể khiến người tạo hình phải tự đoán.

Với động tác chạm, cần giữ đầu vòi và điểm tiếp xúc có quan hệ rõ. Nếu một chiếc lá che toàn bộ đầu mút, người xem có thể thấy hai hình đứng gần chứ chưa đọc được hành động. Có thể đổi chỗ lá hoặc chọn một góc khác của vật để chừa dấu hiệu cần thấy. Đây là chỉnh quan hệ giữa hai đối tượng, không phải cứ làm đầu vòi lớn lên là giải quyết được.

Với động tác giữ, phải biết vật đang được bao quanh ở đoạn nào. Một vòng vòi ở phía trước nhưng vật lại dường như nổi ngoài vòng sẽ làm hành động thiếu căn cứ. Có thể phác riêng quan hệ trước sau của đúng vùng tiếp xúc, rồi đưa trở lại toàn bức. Phác này phục vụ cách đọc hình; nó không xác nhận phần vòi có khả năng đỡ một vật thật hay chịu tải.

Những mẫu phù điêu cho decor và dự án thương mại giúp tìm thêm ý tưởng về chủ thể đi cùng vật phụ. Với voi, vật phụ cần có lý do xuất hiện và không làm người xem nhầm thân vòi với cành. Nếu chỉ muốn một hình voi độc lập, giữ vùng đầu thoáng đã là một lựa chọn đầy đủ, không cần thêm đạo cụ cho bức tranh có vẻ phong phú.

Một vòng vòi gần kín có thể đổi cả câu chuyện ra sao?

Trong tình huống giả định, người đặt chọn voi nâng vòi để tạo một cử động hướng lên. Bản đầu đưa đầu mút quay quá sát trán, đồng thời để ngà chạy qua giữa. Khi xem nhỏ, người xem thấy một vòng kín cạnh mặt và không biết đường nào là vòi. Nhóm thử tăng nếp nhăn, nhưng hình vẫn rối vì vấn đề nằm ở điểm kết thúc và cách ba phần gặp nhau.

Phương án sửa giữ hướng nâng nhưng đưa đầu vòi ra một vùng nền riêng, để vòng còn một lối mở rõ. Đầu ngà được bố trí không tiếp tuyến với cạnh vòi trong góc chính. Mảng tai phía sau giảm những đường viền tranh sự chú ý. Các thay đổi không nhằm làm cả con voi khác đi; chúng tập trung vào việc người xem lần được vòi từ mặt tới đầu mút mà không rẽ nhầm sang ngà.

Trong một phương án khác của cùng đề bài, người đặt muốn vòi giữ một cành. Khi đó, mở toàn bộ vòng không còn là mục tiêu phù hợp. Nhóm cần xác định đoạn cuốn và phần cành được thấy ở trước, ở sau, rồi chọn vị trí đầu vòi. Hai phương án phải được so theo hai hành động riêng. Không thể chọn đường cong đẹp nhất ở bản nâng rồi gắn thêm cành mà cho rằng hành động giữ đã tự hình thành.

Kết quả cần đạt là một vùng đầu có động tác rõ: điểm xuất phát không lẫn, đường vòi đi liên tục, đầu mút có nhiệm vụ và khoảng nền quanh nó giải thích đúng quan hệ. Những nếp nhỏ, mắt và màu có thể làm hình giàu hơn sau đó. Nếu vùng này vẫn khiến người xem đoán giữa vòi, ngà và một vòng trang trí, nên quay lại chính giao điểm đang gây nhầm.

Trao đổi động tác vòi cho mảng voi

Bạn có thể gửi hình voi tham khảo, ghi rõ đầu vòi hướng tới đâu và có chạm vật nào hay không đến Ứng Dụng Điêu Khắc Việt Nam để trao đổi ý tưởng mặt nổi. Điện thoại: 0965536866. Email: mohinhdieukhac@gmail.com.