Làm phù điêu bằng đất sét tự khô: tách chữ ngược khỏi mảng nổi và lõm
Một chữ bị ngược vẫn có thể nổi hoặc lõm. Khi làm phù điêu bằng đất sét tự khô bằng cách ấn dấu, hai chuyện này dễ bị gộp làm một: thấy chữ chưa đúng, người làm xoay tấm đất hoặc ấn mạnh thêm. Bài dưới đây dùng ba mặt dấu từ cùng một chữ F để chỉ rõ phải thay điều gì trên dụng cụ, rồi chọn dấu cho một tấm nhỏ có chữ đọc thuận và cao hơn nền.
Đây là bài tập tự đề xuất, chưa được kiểm nghiệm bằng vật liệu thật. Các kết quả nêu dưới đây là dự đoán khi mặt dấu tiếp xúc nông, rõ; độ nét thực tế cần quan sát. Bốn ảnh chỉ là tư liệu tham khảo về hình và nền, không ghi lại thí nghiệm này.
Chọn một chữ có chiều để bài thử trả lời được câu hỏi
Vẽ chữ F đứng trên giấy: một thân dọc bên trái, một thanh dài phía trên và một thanh ngắn ở giữa cùng hướng sang phải. Nếu đổi trái thành phải, bạn nhận ra ngay. Vòng tròn hoặc một chữ đối xứng khó cho biết mặt dấu đã đảo chiều ra sao, nên chưa phù hợp với lần thử này.
Mục tiêu là làm một tấm đất nhỏ để trên bàn, có chữ ở giữa và khoảng nền quanh chữ. Trước khi chuẩn bị đất, hãy ghi hai câu hỏi: thân F nằm bên nào; mặt chữ cao hay thấp hơn nền sát nó? Trả lời riêng từng câu sẽ giúp bạn đọc được cả dấu ngược lẫn dấu thuận mà không nhầm chiều đọc với độ nổi.
Chuẩn bị đất và các miếng ghép phẳng
Chọn đất sét tự khô có hướng dẫn cho phép tạo dấu. Chẳng hạn, Crayola Air-Dry Clay màu trắng liệt kê kỹ thuật tạo dấu ấn trong phần mô tả sản phẩm. Đó là một ví dụ cụ thể; với sản phẩm khác, hãy đọc nhãn của chính loại đang dùng.
Chuẩn bị tấm lót phẳng, dụng cụ nặn đầu tù, giấy kẻ ô và ba miếng nền cứng có mặt cầm. Các ô xốp thủ công mỏng phải cùng độ dày, được cắt sẵn hoặc cắt bằng kéo phù hợp. Dùng loại tự dính hay cách gắn tương thích theo hướng dẫn; không để phần keo lộ ra mặt tiếp xúc. Nếu ô dễ xô hoặc rời, sửa dụng cụ trước khi đưa xuống đất.
Dựng ba mặt dấu từ cùng một lưới chữ F
Kẻ ba lưới vuông gồm bảy hàng, bảy cột. Đếm hàng từ trên xuống, cột từ trái sang phải khi nhìn trực diện mặt làm việc. Có thể thử ô cạnh khoảng 7 mm, cho toàn lưới rộng 49 mm; tăng kích thước nếu khó ghép. Đây là cỡ khởi đầu, không phải kích thước bắt buộc cho mọi loại đất.
Trên lưới thứ nhất, chữ F gồm các ô sau: hàng hai lấy cột hai đến năm; hàng ba lấy cột hai; hàng bốn lấy cột hai đến bốn; hàng năm và sáu đều lấy cột hai. Tổng cộng có mười ô. Hàng đầu, hàng cuối và hai cột ngoài cùng để trống, tạo khoảng cách giữa chữ với mép vùng dấu.
Giữ hình chữ, thay phần được ghép nổi
Với dấu A, gắn xốp lên đúng mười ô của chữ. Với dấu B, giữ nguyên vị trí F nhưng để trống mười ô ấy, gắn xốp vào ba mươi chín ô còn lại. Khi nhìn B, bạn thấy một hốc chữ F có thân bên trái. Hốc chỉ là khoảng không có xốp trên nền cứng; không cần khoét bằng dao.
Dấu C cũng ghép phần nền, nhưng hốc F quay sang phía đối diện. Trước khi gắn, đổi thứ tự trái–phải của từng hàng trong hình F: thân chuyển từ cột hai sang cột sáu, thanh trên chiếm cột ba đến sáu, thanh giữa chiếm cột bốn đến sáu. Để trống các ô chữ vừa đổi; lấp xốp vào toàn bộ phần còn lại.
Ba lưới dưới đây mô tả chính mặt làm việc nhìn trực diện: số 1 là ô gắn xốp, số 0 là ô trống. Đọc từ hàng trên cùng xuống dưới, không xoay lưới để làm chữ quen mắt.
| Dấu A | Dấu B | Dấu C |
|---|---|---|
0000000 0111100 0100000 0111000 0100000 0100000 0000000 |
1111111 1000011 1011111 1000111 1011111 1011111 1111111 |
1111111 1100001 1111101 1110001 1111101 1111101 1111111 |
Trước khi gắn cố định, xếp thử trên lưới và đếm lại từng hàng. Ở B, vùng trống phải nối thành một chữ liên tục; một ô nền đặt nhầm vào thân sẽ cắt chữ. Ở C, kiểm tra thanh trên dài hơn thanh giữa sau khi đổi trái–phải. Ghi tên A, B, C ở mặt lưng để khi úp vẫn biết mình đang cầm dấu nào.
Ghép các ô sát nhau, phẳng và không chồng lớp. Mối ghép có thể để lại vết lưới trên đất; điều đó chưa làm mất giá trị bài thử. A có mười ô tiếp xúc ban đầu, B và C có ba mươi chín ô, vì vậy không dùng ba dấu này để so sánh độ sâu dưới cùng lực ép hoặc áp suất.
Ấn dấu A và đọc phần đất thật sự bị hạ
Chuẩn bị ba mảng đất từ cùng sản phẩm, có trạng thái, kích thước gần nhau và bề mặt tương đối phẳng theo hướng dẫn của hãng. Đặt giấy ghi A, B, C cạnh từng mảng. Thử một ô xốp trên phần đất thừa trước để xem có giữ được dấu nông và nhấc ra được không. Nếu đất dính kéo theo ô, chưa tiếp tục.
Giữ cạnh trên khi úp dấu như lật trang sách
Đánh dấu cạnh trên ở lưng và cạnh của mỗi dụng cụ; đánh dấu tương ứng trên giấy lót cạnh mảng đất. Ban đầu đặt mặt làm việc hướng lên, cạnh trên quay về đầu xa của bàn. Úp dấu từ trái sang phải như lật một trang sách nằm trên bàn, quanh trục chạy từ chỗ bạn tới đầu xa. Cạnh trên vẫn ở phía xa; không xoay nửa vòng trên mặt bàn.
Đưa A xuống thẳng, ấn nhẹ dần đủ để thấy vùng tiếp xúc, rồi nhấc thẳng trở lại. Không cố ép đến khi nền cứng phía sau các ô chạm đất. Nếu chuyển hình rõ, những ô F nhô trên dụng cụ sẽ tạo phần thấp trên đất, nhưng thân F nằm bên phải và hai thanh hướng sang trái. Độ sâu rãnh không mặc định bằng độ dày miếng xốp.
Hạ thấp góc nhìn để xem ranh giữa vết ấn với phần đất chưa bị chạm quanh nó. Đừng chỉ dựa vào một nét tối để kết luận đó là rãnh. Giữ tấm đất trên mặt đỡ, nhìn từ vài phía và ghi điều thực sự thấy. Nếu chỉ nửa chữ hiện, ghi “chưa chuyển đủ hình”; chưa xem đây là bằng chứng quy tắc đảo chiều sai.
Đổi chữ thành hốc để làm nổi tương đối mà vẫn giữ chữ ngược
Sang mảng B, kiểm tra lại hốc có thân F bên trái khi nhìn mặt dấu hướng lên. Úp bằng đúng cách vừa dùng cho A, giữ cạnh trên về đầu xa. Lần này phần nền xốp bao quanh chữ chạm đất trước. Khi tạo được tiếp xúc rõ, nền ấy bị hạ, còn vùng nằm dưới hốc chữ cao hơn phần nền vừa bị ấn.
So A và B khi cả hai cạnh trên cùng hướng. Trên A, F nằm thấp hơn vùng xung quanh chưa ấn. Trên B, F nằm cao hơn phần nền bên trong khung vuông đã hạ. Cả hai vẫn có thân bên phải, hai thanh hướng trái. Đổi chỗ vùng có xốp đã thay quan hệ cao thấp; nó chưa sửa chiều chữ.
Chọn đúng mặt nền để nói chữ nổi
Chữ trên B có thể gần như giữ cao độ ban đầu, trong khi vùng xung quanh đi xuống. Vì vậy “nổi” ở đây nghĩa là cao hơn nền sát chữ. Không cần giả định đất trong hốc đã được đẩy cao hơn mặt gốc, cũng không cần ép tới khi hốc đầy. Mép đất chưa ấn ngoài khung vuông là một vùng đối chiếu riêng, có thể gần cao độ chữ.
Bài viết về dấu trụ của The Metropolitan Museum of Art giải thích rằng hình trên dấu bị đảo khi truyền sang đất, và hình khắc chìm có thể hiện thành phù điêu nổi. Hai nguyên lý ấy giúp đọc kết quả; chúng không xác nhận độ hiệu quả của các ô xốp trong bài tập này.
Để đọc B dễ hơn, lần lượt nhìn ba vùng: mặt chữ, nền ngay bên cạnh và mép ngoài chưa ấn. Chọn một đoạn thân F thẳng, tránh chỗ giao với thanh ngang vì nhiều cạnh tụ lại dễ gây nhầm. Bạn đang tìm một bậc chuyển từ chữ xuống nền, không tìm màu nào sáng hơn. Giữ nguyên mẫu trong lúc đổi góc nhìn để không làm biến dạng bậc ấy.
Đất mềm còn có thể dồn, kéo hoặc biến dạng cạnh chữ. Chỉ kết luận quan hệ cao thấp khi ranh chữ và nền đủ rõ để quan sát. Nếu B bị nhòe, không lấy hình dự đoán thay cho kết quả thật; giữ mẫu ấy để tìm nguyên nhân trước lần thử khác.
Phản chiếu hốc trước khi ấn để chữ trên đất đọc thuận
Đặt B và C hướng mặt làm việc lên. B có hốc F thân trái; C có hốc thân phải. Hai mặt cùng kiểu nền nhô bao hốc, cùng số ô; khác biệt chủ ý nằm ở trái–phải. Nhìn vào thanh trên của C: nó kéo từ thân về trái. Sau lần úp tiếp xúc, thanh ấy dự kiến kéo sang phải trên đất.
Ấn C trên mảng mới bằng cùng quy ước cạnh trên. Khi dấu rõ, chữ trên đất đọc thuận và cao hơn nền bị hạ. Đặt mẫu C cạnh B: cả hai có chữ nổi tương đối, nhưng chiều đọc đã đổi. Như vậy, từ A sang B bạn đổi phần tiếp xúc; từ B sang C bạn phản chiếu hốc. Mỗi lần chỉ nhằm trả lời một câu hỏi về hình.
Xoay tấm đất có sửa được chữ ngược không
Trước khi chạm vào mẫu mềm, thử trên giấy. Vẽ F phản chiếu giống kết quả B rồi xoay tờ giấy trong mặt phẳng. Khi thanh hướng sang phải, phần trên và dưới không còn đúng như chữ F ban đầu. Xoay không thể đưa hình phản chiếu thành F đọc thuận với cùng cạnh trên. Cách sửa nằm ở hướng hốc trên dấu trước lần truyền hình tiếp theo.
Nếu chụp ba mẫu để so, giữ cạnh trên cùng phía trong ảnh và ghi A, B, C bên ngoài đất. Không lật ảnh thành phẩm cho chữ có vẻ đúng. Một ảnh đã đảo sẽ che mất thông tin quan trọng nhất của lần thử: dụng cụ nào thật sự tạo ra chiều chữ đó.
Sửa dấu thiếu nét mà không đánh đồng mọi lỗi với ép chưa đủ
Nếu một ô luôn thiếu ở nhiều mẫu mới, kiểm tra đúng vị trí tương ứng trên mặt dấu. Ô có thấp hơn các ô khác, bị nghiêng hoặc đang lỏng không? Đây là giả thuyết để kiểm trực tiếp. Sửa cách gắn theo hướng dẫn rồi thử lại trên phần đất khác; không bồi thêm lớp xốp tùy ý khiến mặt làm việc có nhiều cao độ.
Nếu chữ có đường viền kép, nghĩ tới khả năng dấu đã trượt hoặc bị dập lại lệch. So hướng lệch của thân với hai thanh ngang. Một lần đặt mới, nhấc thẳng sẽ dễ đọc hơn việc cố đưa dấu trở lại đúng rãnh cũ. Đừng lấy vết chồng làm lý do sửa luôn bản lưới khi hình trên dụng cụ vẫn đúng.
Thay một điều quan sát được trong mỗi lần thử
Khi một phía rõ, phía kia mờ, xem mặt đất và mặt dấu có phẳng không, tay có làm dụng cụ nghiêng không. Chọn một điều cần chỉnh, chẳng hạn làm lại mảng đất phẳng theo hướng dẫn, rồi thử bằng mặt dấu giữ nguyên. Nếu vừa đổi đất, sửa ô vừa tăng lực, bạn sẽ khó biết điều gì đã giúp dấu rõ hơn.
Ghi ngắn sau mỗi lượt: ô nào thiếu, cạnh nào nhòe, dấu có dính khi nhấc không. Đối chiếu cả dụng cụ lẫn đất, nhớ rằng hai mặt đã đảo trái–phải. Một lỗi ở phía phải của ảnh đất tương ứng phía trái của mặt dấu khi cả hai được nhìn trực diện theo cùng cạnh trên.
Không tự thêm nước, dầu hay bột để chống dính nếu hướng dẫn sản phẩm không cho phép. Không tăng lực liên tục khi dấu vẫn kéo đất hoặc làm rời ô. Có thể thử nét rộng hơn, dấu nông hơn trên mẩu mới; nếu vật liệu và dụng cụ vẫn không phù hợp, dừng bài. Một mẫu chưa đạt nhưng xác định được lỗi tiếp xúc vẫn hữu ích hơn mẫu sâu mà không đọc được chữ.
Chọn dấu đúng rồi làm một tấm phù điêu nhỏ có khoảng nền rõ
Với mục tiêu F đọc thuận và nổi tương đối, chọn C. Phác khổ tấm đất trên giấy rồi đặt một hình vuông bằng vùng dấu vào giữa, chừa viền xung quanh. Chữ nằm trong khung đã ấn; phần đất ngoài khung giữ vai trò viền. Khi xem các bố cục phù điêu tham khảo, chỉ mượn cách tách vùng hình với khoảng nền, không cần đưa thêm hoa văn vào bài.
Làm tấm mới trên mặt đỡ, đánh dấu cạnh trên ở giấy lót và ấn một lần có chủ ý. Sau khi nhấc, kiểm tra thân F bên trái, thanh trên hướng phải, chữ cao hơn nền sát nó. Viền chưa ấn có thể gần ngang mặt chữ; điều đó phù hợp với cách tạo hình đã chọn.
Nếu vị trí chữ lệch so với ý định, giữ tấm đó làm mẫu đọc dấu và chuẩn bị một tấm mới cho bố cục cuối. Dập bù sang bên cạnh sẽ thêm một hình thứ hai, không chuyển được hình đã in. Khoảng viền đều hay lệch có thể là lựa chọn bố cục, nhưng nên được chọn trên giấy trước khi tiếp xúc đất.
Giữ tấm trên mặt đỡ và để khô theo hướng dẫn đúng sản phẩm. Chưa cần sơn để hoàn thành bài đọc hình này, cũng không dùng một thời gian khô chung cho mọi loại đất. Mẫu để quan sát trên bàn; bài không hướng dẫn làm đồ đựng thức ăn, chống nước hay treo tường.
Nếu muốn chữ lõm đọc thuận ở lần sau, bạn đã có câu trả lời: làm mặt F nổi nhưng phản chiếu trước khi ấn. Ba mẫu ban đầu vì thế cho một kết quả cụ thể: chọn chiều hình trên dấu và chọn phần tiếp xúc là hai quyết định riêng, cần đúng cả hai để tạo tấm đất như dự định.
Để trao đổi một nhu cầu tạo hình hoặc phù điêu riêng, bạn có thể xem Mô Hình Điêu Khắc và trang liên hệ, gọi 0965536866 hoặc gửi thư tới mohinhdieukhac@gmail.com.
Nhận xét
Đăng nhận xét