Điêu khắc khuôn mặt: để hướng nhìn gặp đúng người ở đúng vị trí
Một gương mặt có thể được duyệt rất kỹ ở ảnh cận nhưng khi đặt lên bệ lại có cảm giác nhìn qua đầu người đứng trước. Vì vậy, điêu khắc khuôn mặt cho một vị trí cụ thể cần tính cả nơi người xem đứng, độ cao mắt và hướng họ tiến tới. Điều đang cần chốt ở đây là hướng nhìn được cảm nhận trong không gian, không phải mức giống chân dung hay tính cách của nhân vật.
Bài viết tập trung vào cách thử và mô tả hướng nhìn: nhìn vào người xem, nhìn xuống một hoạt động, nhìn sang một nhân vật khác hoặc hướng về phía xa. Không có một chỉnh sửa mắt chung phù hợp với mọi chiều cao và bối cảnh. Cách làm hữu ích hơn là đặt câu hỏi rõ, dùng mẫu thử có quan hệ với vị trí thực và ghi lại những góc đã được chấp nhận.
Chọn điểm gặp giữa ánh mắt và người xem
Trước khi nói mắt nhìn thẳng, cần xác định thẳng tới đâu. Đó có thể là người đứng trước bệ, người ngồi ở ghế đối diện hoặc khách đi từ một hành lang bên. Mỗi tình huống tạo một quan hệ khác giữa mắt của tượng và mắt người xem. Nếu chỉ dùng một ảnh chính diện chụp ngang mặt tượng, nhóm có thể đang duyệt cho vị trí của máy ảnh thay vì vị trí sử dụng thực tế.
Có thể bắt đầu bằng một sơ đồ nhỏ ghi chỗ đặt tượng và vài điểm nhìn thường gặp. Đánh dấu điểm ưu tiên, nơi người ta dừng lâu và hướng đi ngang. Không cần cố làm tượng nhìn trực tiếp vào tất cả mọi người. Cần thống nhất nhóm đang mong một cuộc gặp rõ ở đâu và chấp nhận cảm giác nhìn khác ở những phía nào. Đây là lựa chọn trải nghiệm nên được nói trước khi sửa mắt.
Trong ví dụ giả định, một nhân vật đón khách đứng gần quầy. Người thiết kế muốn khách vừa tới đã thấy nhân vật đang hướng về mình. Nếu quầy nằm lệch khỏi trục cửa, đặt đầu và mắt theo mặt chính của căn phòng có thể không đáp ứng ý đó. Cần xem hướng đến của khách và nơi họ thực sự dừng, rồi mới thử các lựa chọn hướng đầu hoặc hướng mắt trên mẫu.
Với tượng đang nhìn một đạo cụ hoặc tham gia một cảnh, điểm gặp lại nằm trong câu chuyện chứ không phải ở người xem. Không nên xoay mắt ra ngoài chỉ để ảnh trông có giao tiếp hơn nếu làm mất quan hệ với hành động. Câu hỏi đầu tiên luôn là nhân vật đang nhìn điều gì theo đề bài. Khi câu trả lời rõ, việc đánh giá góc nhìn sẽ bớt phụ thuộc vào cảm giác đẹp riêng của một tấm ảnh.
Tách hướng đầu, hướng mắt và trục thân khi góp ý
Một nhận xét như quay mặt sang trái có thể được hiểu thành xoay cả đầu, đổi hướng mắt hoặc đổi cả thân. Những thay đổi đó không tương đương. Nên chỉ rõ phần muốn thử và giữ những phần khác ổn định để so sánh. Nếu sửa nhiều thứ cùng lúc, nhóm dễ thấy bản sau có vẻ khác nhưng không biết yếu tố nào tạo ra cảm giác nhìn mong muốn.
Nghiên cứu về cảm nhận hướng nhìn, trong đó có bài Task Dependent Effects of Head Orientation on Perceived Gaze Direction, xem xét sự kết hợp giữa thông tin ở vùng mắt và hướng đầu. Kết quả không nên được biến thành công thức sửa tượng theo một con số cố định. Điều có thể rút ra cho cách làm việc là không đánh giá mắt hoàn toàn tách khỏi đầu, và cần thử đúng câu hỏi mà người xem sẽ gặp.
Trên mẫu, có thể ghi ba mũi tên mang tính minh họa cho hướng thân, hướng đầu và hướng nhìn dự kiến. Đây chỉ là công cụ trao đổi ý định, không chứng minh người xem sẽ cảm nhận giống hệt các mũi tên. Sau đó cho người khác nhìn mẫu mà chưa xem chú thích, hỏi họ nghĩ nhân vật đang nhìn đâu. So ý định với phản hồi sẽ giúp nhận ra chỗ cần thử lại.
Hãy tránh dùng biểu cảm để bù cho hướng nhìn chưa đúng. Tăng độ mở mắt hoặc làm nụ cười rõ hơn có thể khiến mặt nổi bật nhưng không tự giải quyết việc mắt đang hướng qua người xem. Nếu mục tiêu của lần duyệt chỉ là xác nhận hướng nhìn, nên giữ các yếu tố khác càng ổn định càng tốt. Những quyết định về biểu cảm hoặc nét riêng có thể được xem trong một lượt khác.
Đọc lại gương mặt khi thay độ cao
Khi tượng được đặt cao, người xem nhìn lên phần dưới của khuôn mặt; một số dấu hiệu quanh mắt có thể khó thấy hơn so với ảnh ngang tầm. Điều cần làm là thử ở cao độ dự kiến, không suy rằng chỉ cần cho mắt nhìn xuống sẽ giải quyết mọi trường hợp. Hướng đầu, độ nổi quanh mắt và vị trí người xem cùng tham gia vào cách hình được đọc.
Có thể dùng bản dựng hoặc mô hình thử để xem quan hệ này trước khi hoàn thiện chi tiết. Với mô hình nhỏ, cần chú ý rằng đặt nó ngang bàn rồi cúi sát nhìn không tự tái hiện đúng tình huống của tượng lớn. Nên trao đổi cách mô phỏng với người thiết kế, ghi rõ vị trí nhìn đang thử và giữ nhất quán giữa các phương án. Mục đích là so cảm nhận có căn cứ, không tạo một phép thử trông chính xác nhưng thiếu điều kiện.
Ảnh ghi nhận cần cho thấy cả bệ và một phần bối cảnh, ngoài ảnh cận gương mặt. Nếu chỉ nhận ảnh đã cắt sát đầu, người duyệt khó biết vì sao mặt có cảm giác nhìn xuống hoặc nhìn ngang. Tương tự, ảnh chụp bằng cách nâng máy lên ngang mắt tượng có thể hữu ích cho kiểm tra tạo hình nhưng chưa đại diện trải nghiệm của người đứng dưới.
Trong một tình huống giả định ở khu vực có cả người đứng và người ngồi, nhóm không nhất thiết tìm một hướng nhìn tối ưu cho mọi độ cao. Có thể chọn chỗ dừng chính để ưu tiên, đồng thời kiểm tra từ ghế xem mặt có còn được đọc rõ và phù hợp không. Nếu hai mục tiêu xung đột, cần nói rõ đánh đổi thay vì hứa cùng một gương mặt sẽ nhìn trực tiếp tới mọi vị trí.
Kiểm tra các hướng tiến tới trước khi chỉnh chi tiết nhỏ
Hướng đi đến thường khác điểm chụp chính diện. Một người thấy tượng từ xa ở góc bên có thể đọc hướng đầu trước khi nhận được chi tiết mắt. Khi bước gần hơn, thông tin ở mắt trở nên dễ quan sát hơn. Vì thế, cần thử một chuỗi vị trí ngắn, từ hướng tới đến chỗ dừng, để xem cảm giác nhìn có chuyển theo cách phù hợp với câu chuyện không.
Có thể chọn ba vị trí có lý do rõ: vừa nhìn thấy tượng, chuẩn bị dừng và đứng ở vị trí tương tác dự kiến. Tại mỗi vị trí, hỏi cùng một câu như nhân vật đang nhìn người xem, nhìn vật bên cạnh hay nhìn về phía xa. Không yêu cầu người tham gia đoán đáp án mong muốn. Một lời giải thích ngắn về dấu hiệu họ dùng sẽ có ích hơn chỉ trả lời đúng hoặc sai theo ý nhóm thiết kế.
Nếu chỉ một góc gặp vấn đề, hãy xem đó có phải góc quan trọng không trước khi sửa toàn mặt. Một chỉnh sửa giúp mắt rõ hơn ở góc phụ có thể làm cảm giác ở vị trí chính thay đổi. Có thể thử hướng đặt toàn tượng hoặc quan hệ với điểm dừng trước, rồi mới cân nhắc thay chi tiết tạo hình. Mọi thay đổi liên quan bố trí thực vẫn cần được phối hợp với phần việc không gian và kỹ thuật phù hợp.
Không nên chọn phương án bằng ảnh chụp đẹp nhất trong chuỗi. Hãy giữ những ảnh ở góc khó để ghi giới hạn của thiết kế. Nếu nhóm chấp nhận một phía chủ yếu nhìn thấy mặt nghiêng, hãy nói rõ đó là lựa chọn phù hợp đường đi. Bản duyệt khi ấy phản ánh trải nghiệm thật hơn một bộ hình chỉ gồm những góc đã được chọn để gương mặt luôn trông như đang nhìn đúng chỗ.
Phân biệt hướng nhìn với tín hiệu do ánh sáng và bề mặt
Một vùng sáng trên mắt hoặc hốc mắt tối có thể làm người xem khó đọc chi tiết cần thiết. Trước khi kết luận mắt đặt sai, nên kiểm tra dưới điều kiện ánh sáng khác hoặc đổi nhẹ vị trí quan sát. Điều này không có nghĩa mọi vấn đề đều do đèn; nó giúp tách câu hỏi tạo hình khỏi câu hỏi bề mặt và môi trường nhìn, để chọn đúng việc cần sửa.
Với bề mặt bóng, ảnh chụp có thể ghi một điểm phản chiếu rất mạnh ở một góc mà người đứng tại chỗ không thấy giống hệt. Vì vậy, nên kết hợp quan sát trực tiếp khi có thể và ảnh ở nhiều điều kiện hợp lý. Không nên dựa vào một chấm sáng do phản chiếu để mô tả chắc chắn hướng của con ngươi hoặc chi tiết mắt, nhất là khi ảnh nhỏ và tương phản cao.
Các mẫu trên trang dự án chính thức có thể giúp đặt câu hỏi về quan hệ giữa gương mặt, toàn dáng và bối cảnh. Nhưng một bề mặt đen bóng, màu da hay đơn sắc trong ảnh không chứng minh cách mắt sẽ được nhìn ở địa điểm mới. Nếu đây là phần quan trọng của đề bài, cần mẫu và điều kiện thử phù hợp, cùng cách ghi nhận đã thống nhất.
Khi thử màu hoặc mức bóng, nên thay từng yếu tố và lưu lại bản trước. Nếu vừa đổi màu quanh mắt, vừa xoay đầu và đổi đèn, sẽ khó biết vì sao hướng nhìn được cảm nhận khác. Cách thử có trật tự giúp cuộc trao đổi cụ thể hơn: cần làm rõ dấu hiệu ở mắt, điều chỉnh tương quan đầu hay chỉ cần xem lại môi trường chiếu sáng. Không nên biến một vấn đề nhỏ thành vòng sửa toàn bộ gương mặt.
Tổ chức một lần duyệt hướng nhìn có câu hỏi rõ
Buổi duyệt có thể bắt đầu bằng cách giấu mô tả ý định và cho người xem đứng ở điểm đã chọn. Hỏi họ nhân vật đang nhìn đâu, rồi đề nghị chỉ dấu hiệu khiến họ nghĩ vậy. Sau đó mới cho biết mục tiêu thiết kế và so sánh. Nếu mở đầu bằng câu tượng đang nhìn vào bạn đúng không, câu hỏi đã gợi sẵn câu trả lời và làm phản hồi ít hữu ích hơn.
Nên ghi phản hồi bằng từ ngữ của người xem, nhưng tránh suy từ một người thành kết luận cho tất cả. Một nhóm nhỏ có thể giúp phát hiện chỗ khó đọc; nó không phải chứng nhận một cảm nhận phổ quát. Khi có nhiều câu trả lời khác nhau, hãy xem họ đứng cùng chỗ, nhìn cùng lúc và có cùng cách hiểu câu hỏi hay không trước khi kết luận bản mẫu thất bại.
Ví dụ giả định, một nhân vật hoạt hình có mắt lớn được đặt ở lối vào cửa hàng. Người xem ở điểm chính thấy nhân vật nhìn mình, nhưng người từ bên lại thấy nó đang nhìn món đồ cầm trên tay. Nếu cả hai cách đọc đều phù hợp câu chuyện, nhóm có thể giữ. Với một cảnh cần nhân vật chỉ tập trung vào thao tác, sự chuyển cảm nhận ấy có thể không phù hợp và cần thử lại.
Kết thúc lượt duyệt, ghi phương án đang xem, điểm nhìn, điều kiện sáng cơ bản và quyết định. Không cần biến biên bản thành nghiên cứu thị giác phức tạp. Chỉ cần người tiếp nhận sau này biết hướng nhìn đã được đồng ý trong điều kiện nào, phần nào còn mở và việc thay bệ hay đổi chỗ đặt có thể khiến bản duyệt cần được xem lại.
Chuyển kết quả thành yêu cầu đủ cụ thể để thực hiện
Một yêu cầu tốt có thể nói nhân vật hướng sự chú ý về điểm đón khách bên trái lối vào, ưu tiên cảm nhận từ vị trí dừng trước quầy. Hoặc nhân vật đang nhìn món đồ trên tay, người đi ngang cần đọc được quan hệ ấy qua hướng đầu và mắt. Những câu như vậy rõ hơn chỉ yêu cầu mắt có hồn, vì chúng nói điều người xem nên nhận ra và nơi cần kiểm tra.
Kèm theo yêu cầu nên có sơ đồ điểm nhìn và hình toàn thể của phương án đã duyệt. Nếu có ảnh cận, ghi rõ nó phục vụ kiểm tra chi tiết chứ không thay cho góc nhìn thực. Phân biệt phần đã chốt với phần còn thử: có thể hướng thân đã cố định, hướng đầu còn một lựa chọn và cách hoàn thiện mắt chưa quyết định. Cách ghi này giúp những người tham gia không sửa nhầm phần đã có lý do giữ lại.
Cuối cùng, hãy đọc bản duyệt theo tình huống sử dụng. Khi người xem đến từ hướng chính, dừng ở chỗ dự kiến và nhìn ở cao độ thường gặp, câu chuyện của ánh mắt có còn đúng không? Nếu câu trả lời chỉ đúng trong ảnh cận hoặc ở vị trí máy chụp đặc biệt, cần xem lại trước khi chốt. Hướng nhìn của khuôn mặt sẽ thuyết phục hơn khi nó được thiết kế cho một cuộc gặp có thật trong không gian.
Nếu duyệt từ xa, nên gửi cả vị trí máy chụp cùng ảnh để người nhận hiểu mình đang xem từ đâu. Một ghi chú ngắn như máy đặt gần vị trí người đứng trước quầy sẽ hữu ích hơn tên ảnh chính diện, vốn có thể chỉ nói hướng của tượng. Khi người duyệt yêu cầu đổi góc, hãy giữ ảnh cũ trong bộ so sánh và dùng tên nhất quán. Nhờ vậy, phản hồi về ánh mắt có thể được nối với đúng điều kiện nhìn, thay vì trở thành những nhận xét mâu thuẫn chỉ vì các ảnh đã được chụp từ những độ cao khác nhau.
Trao đổi về đề bài của bạn
Bạn có thể gửi ảnh, thông tin đã có và câu hỏi còn thiếu qua trang liên hệ để hỏi phạm vi hỗ trợ phù hợp. Tham khảo thêm tại Mô Hình Điêu Khắc, gọi 096.553.6866 hoặc gửi email mohinhdieukhac@gmail.com.
Nhận xét
Đăng nhận xét