Hoạt hình điêu khắc: cùng bảy ảnh, vì sao nhịp di chuyển khác nhau?

Từ một dáng đứng yên đến chuỗi vị trí do người làm chọn

Một vật vẫn giữ nguyên dáng có thể xuất hiện với nhịp di chuyển khác nhau khi ta thay cách đặt nó giữa các lần chụp. Trong bài này, hoạt hình điêu khắc được tiếp cận qua một bài thử stop-motion nhỏ: đưa một vật có khối đi trên đoạn thẳng 72 mm, chụp bảy vị trí rồi chọn thời gian hiển thị từng ảnh. Câu hỏi chính là dời đều và dời tăng dần khác nhau thế nào khi điểm đầu, điểm cuối và thời gian đều giống nhau.

Theo giới thiệu về stop-motion của BFI, vật thể được điều chỉnh giữa những lần ghi hình riêng lẻ; thuật ngữ này hiện thường gắn với việc tạo hoạt ảnh từ vật thể ba chiều. Nhờ cách làm đó, người tạo hình có thể quyết định vị trí xuất hiện ở từng ảnh. Thời gian bàn tay thực sự kéo vật trên bàn không phải thời gian di chuyển mà người xem sẽ thấy khi phát chuỗi ảnh.

Ta chỉ dịch toàn vật, giữ nguyên hướng và hình dáng. Chưa cần dựng bước chân, cho đầu quay hoặc làm các bộ phận co duỗi. Phạm vi hẹp giúp tách hai lựa chọn: khoảng dời giữa ảnh trước với ảnh sau, và thời gian giữ mỗi ảnh trên màn hình. Nếu thay cả hai ngay từ đầu, sẽ khó biết yếu tố nào khiến đoạn xem lại khác đi.

Nhân vật robot trắng đỏ nhìn từ phía trước, đứng trên bệ tròn. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Ảnh robot phía trên là một tham khảo hình thể từ Mô Hình Điêu Khắc. Các chi tiết trên mặt và thân gợi cách chọn điểm dễ nhận để theo dõi, nhưng ảnh không cho biết nhân vật có khớp chuyển động. Cả bốn ảnh minh họa trong bài đều là ảnh tĩnh tham khảo, không phải bộ ảnh của thí nghiệm. Các lịch số dưới đây là bài tập được thiết kế để người đọc tự thử, chưa phải kết quả của một đoạn phim đã quay.

Giữ máy, nền và hướng của vật trước khi thay vị trí

Hãy dùng một khối giấy gấp hoặc đồ thủ công nhỏ, thấp, đặt vững trên bàn. Chọn vật dễ cầm và không có chi tiết lỏng để thao tác dịch chuyển không làm đổi dáng. Những mô hình lớn trong ảnh chỉ phục vụ quan sát; bài tập không yêu cầu chạm hay di chuyển chúng. Một khối đơn giản đã đủ để kiểm tra lịch vị trí, bởi độ phức tạp của nhân vật chưa phải biến đang xét.

Đặt một chấm dễ thấy ở mặt trước và gọi vị trí của chấm là x. Trong toàn bộ lượt chụp, luôn đọc vị trí tại chấm này. Nếu lúc đầu đo mép trái rồi lúc sau đo tâm vật, các con số có thể thay đổi dù cách dịch không đổi. Hướng mặt trước cũng cần giữ ổn định, để chấm theo dõi không tự chuyển sang bên do vật bị xoay.

Tạo đường đi dễ đối chiếu trong khung máy

Trên tờ giấy nền, kẻ đoạn 72 mm cùng các mốc cần dùng. Bố trí đường đi ngang trong ảnh, gần song song với mặt phẳng ảnh và không tiến về phía máy. Giữ khoảng cách máy đến đường đi cố định. Cách bố trí này giúp giảm sự lẫn lộn giữa vật dịch ngang và vật đổi kích thước biểu kiến do tiến gần hoặc lùi xa.

Đặt máy trên giá ổn định có sẵn, chừa vài dấu nền ở rìa khung để kiểm tra vị trí máy giữa hai ảnh. Giữ ánh sáng phòng nhất quán; nếu thiết bị cho phép, giữ cách lấy nét và phơi sáng ổn định. Không cần mua thêm máy hoặc cài một ứng dụng mới chỉ để giải bài. Trước lần chụp đầu, thử xem chấm theo dõi và cả hai đầu đường đi có còn rõ trong khung hay không.

Nhân vật robot trắng đỏ nhìn từ bên, với phần tai tròn và cạnh mặt hiện rõ. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Ảnh nhìn bên của robot cho thấy một đường bao khác ảnh nhìn trước. Hai góc nhìn này nhắc ta kiểm soát hướng quan sát; chúng không biểu diễn một bước dịch của bài thử. Nếu mỗi ảnh chụp từ một phía, sự thay đổi hình thể trên màn hình sẽ chen vào điều ta muốn so sánh về vị trí.

Lập hai dãy bảy ảnh trên cùng một đường đi

Đánh số ảnh từ 0 đến 6 để giữ rõ vị trí xuất phát. Chuẩn bị hai lượt A và B, dùng cùng vật, chấm theo dõi, nền và hướng máy. Ở mỗi mốc, đặt vật xuống, rút tay khỏi khung rồi mới chụp khi vật đứng yên. Tên ảnh nên kèm chữ A hoặc B cùng số thứ tự, tránh trộn ảnh của hai lượt khi đưa vào lịch phát.

Lượt A dùng các vị trí x lần lượt là 0, 12, 24, 36, 48, 60 và 72 mm. Hiệu giữa hai vị trí liên tiếp đều bằng 12 mm. Có bảy ảnh nhưng chỉ sáu lần đi từ ảnh này sang ảnh kế tiếp. Cộng sáu quãng dời bằng nhau ta được 72 mm, khớp với khoảng từ điểm đầu tới điểm cuối.

Lượt B dùng các vị trí 0, 2, 8, 18, 32, 50 và 72 mm. Lần lượt lấy số sau trừ số trước, ta có sáu bước 2, 6, 10, 14, 18 và 22 mm. Tổng vẫn bằng 72 mm, nhưng phần đầu đi từng bước ngắn, phần cuối đi từng bước dài. Ở ảnh số 3, chấm của A đã tới 36 mm, còn chấm của B mới tới 18 mm.

So đúng các cặp mang cùng số thứ tự

Ảnh đầu và ảnh cuối của hai lượt có cùng vị trí nên chưa đủ để phân biệt cách đi. Cần xem thêm các ảnh ở giữa, hoặc đọc dãy hiệu vừa tính. Khi đối chiếu ảnh số 3 của A với ảnh số 3 của B, ta đang so hai vị trí xuất hiện tại cùng mốc thời gian nếu thời gian giữ ảnh bằng nhau. Đó là lý do phải bảo toàn thứ tự khi nhập ảnh.

Nhân vật hươu màu xanh có mắt, mũi và phần trang trí sẫm trước thân, đứng trên bệ tròn. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Mặt trước rõ ràng của nhân vật hươu là một gợi ý chọn dấu nhận biết hướng. Với vật nhỏ của mình, chỉ cần một chấm hoặc nét ngắn nhìn thấy xuyên suốt. Nếu chưa chụp, có thể vẽ bảy ô bằng nhau cho mỗi lượt, dùng cùng thang độ dài rồi đặt chấm theo hai dãy số. Bản giấy vẫn cho phép kiểm khoảng dời. Các con số không yêu cầu bàn tay phải tăng tốc thật lúc chuyển vật; chỉ các vị trí đã chụp đi vào chuỗi phát.

Bảy ảnh có sáu khoảng từ ảnh đầu tới ảnh cuối

Để so riêng khoảng dời, quy định mỗi ảnh của cả A và B xuất hiện đúng một lần, giữ 1/6 giây. Lượt phát không có đoạn mở đầu, chuyển cảnh, ảnh lặp, khung nội suy hay thời gian giữ thêm. Như vậy, sáu lần thay ảnh xảy ra cách nhau những khoảng bằng nhau. Đây là điều kiện của bài tập, cần được xác nhận trong công cụ đang dùng trước khi đọc kết quả.

Hãy hình dung bảy ô thời gian nối tiếp, mỗi ô rộng 1/6 giây. Ảnh số 0 bắt đầu ở giây 0; ảnh số 1 ở giây 1/6; các ảnh tiếp theo bắt đầu ở 2/6, 3/6, 4/6, 5/6 và 6/6 giây. Khi ảnh cuối bắt đầu, đồng hồ đã đi qua sáu ô, tức đúng 1 giây. Đó là thời gian từ lúc ảnh đầu xuất hiện đến lúc ảnh cuối xuất hiện.

Tuy nhiên, ô của ảnh số 6 vẫn phải được hiển thị đủ 1/6 giây. Toàn đoạn vì thế dài 7/6 giây, xấp xỉ 1,167 giây. Nếu dùng bảy để đếm số khoảng từ lần xuất hiện đầu đến lần xuất hiện cuối, ta đã tính cả thời gian giữ cuối vào phần di chuyển. Ngược lại, nếu báo toàn đoạn chỉ dài một giây thì đã bỏ mất ô hiển thị cuối.

Đọc tốc độ của từng bước trên lịch phát

Với A, mỗi quãng 12 mm chia cho khoảng 1/6 giây cho tốc độ trung bình của bước là 72 mm/giây. Với B, sáu giá trị tương ứng là 12, 36, 60, 84, 108 và 132 mm/giây. Đây là các tỉ số quãng dời trên khoảng thời gian của lịch phát, không phải phép đo vận tốc liên tục của vật giữa hai ảnh. Hai lượt cùng đi 72 mm trong một giây từ mốc đầu đến mốc cuối, nhưng phân bố quãng đi khác nhau. Bảy ảnh còn khá ít, nên bài tập không bảo đảm người xem thấy chuyển động mượt.

Đổi thời gian giữ cùng bộ ảnh để kiểm tra nhịp phát

Sau lần so A với B, giữ nguyên các ảnh và thứ tự, tạo một lượt phát khác trong đó mỗi ảnh chỉ giữ 1/12 giây. Không chụp lại và không sửa vị trí. Như vậy, thay đổi duy nhất là thời gian hiển thị. Ta có thể làm bản mới cho A rồi áp dụng cùng quy tắc cho B, giữ bản trước để đối chiếu.

Bây giờ ảnh cuối bắt đầu ở 6/12 giây, tức 0,5 giây; toàn đoạn dài 7/12 giây, xấp xỉ 0,583 giây. Cả hai thời lượng đều giảm một nửa so với lượt giữ 1/6 giây. Tốc độ trung bình của từng bước trên lịch tăng gấp đôi. Dù vậy, A vẫn có bước bằng nhau và B vẫn có bước tăng dần, bởi không vị trí nào bị thay đổi.

Cần phân biệt thời gian giữ ảnh với con số fps trong hộp xuất video. Chỉ đổi thông số xuất sang 12 fps chưa chứng minh đoạn phim chạy nhanh gấp đôi. Phần mềm có thể lặp khung hoặc tạo khung trung gian để giữ nguyên thời lượng. Điều cần kiểm là mỗi ảnh nguồn thực sự xuất hiện bao lâu trên dòng thời gian, rồi đối chiếu tổng thời lượng với phép tính.

Kiểm tra điều kiện trước khi so cảm giác xem

Trong công cụ có dòng thời gian, xem độ dài từng ảnh và kiểm xem có đoạn chuyển cảnh tự thêm giữa chúng hay không. Một ảnh kéo dài hơn các ảnh còn lại sẽ tạo chỗ dừng, dù danh sách vị trí hoàn toàn đúng. Nếu công cụ chỉ báo thời lượng làm tròn, dùng số khung hoặc thời gian giữ ảnh để kiểm thêm, thay vì kết luận từ một con số hiển thị ngắn.

Nếu chưa điều khiển được thời gian giữ, hãy giải trên lịch giấy và ghi rằng phần phát chưa được kiểm chứng. Hai mức 6 và 12 ảnh mỗi giây được chọn vì dễ tính trong bài này; chúng không phải tiêu chuẩn bắt buộc cho mọi phim stop-motion. Sau khi kiểm đúng điều kiện, mới ghi cảm giác xem nhanh hay chậm để so với lịch đã thiết kế.

Phân biệt bước lớn với máy rung, vật xoay hoặc ảnh lặp

Khi một cặp ảnh có vẻ nhảy mạnh, trước tiên xem các dấu nền. Nếu dấu nền và vật cùng đổi chỗ trong khung, cần kiểm xem máy có bị xê dịch hay không. Lúc ấy, chuyển động nhìn thấy chưa thể quy hết cho bước dời của vật. So ảnh theo thứ tự, tìm cặp đầu tiên có dấu nền lệch sẽ giúp xác định chỗ cần kiểm tra lại.

Nếu nền vẫn đúng vị trí nhưng mặt trước của vật đổi hướng, vật có thể đã xoay trong thao tác đặt xuống. Một chấm trên mặt cũng có thể lệch theo sự xoay đó. Hãy đưa vật về hướng đã chọn rồi chụp lại ảnh liên quan. Đừng lấy sự đổi đường bao làm bằng chứng rằng bước tịnh tiến lớn hơn, vì hai thay đổi đang bị trộn vào nhau.

Khi vật dừng lâu ở một vị trí, xem thời lượng giữ và số lần ảnh đó xuất hiện. Có thể ảnh đã bị nhập hai lần hoặc có một ô thời gian kéo dài. Sửa lịch phát trước khi sửa mốc trên nền; dời vật xa hơn để bù chỗ dừng sẽ đồng thời làm sai dãy vị trí. Nếu ảnh sáng tối thất thường, ghi nhận đó là thay đổi điều kiện chụp, tách khỏi phép đọc khoảng dời.

Trong bài chia sẻ về một quá trình sản xuất của Aardman, đoàn làm phim điều khiển thông số từ xa để không phải chạm vào máy đã đặt. Chi tiết này cho thấy việc giữ vị trí máy được chú ý trong sản xuất của họ. Với bài thử nhỏ, mục tiêu thực tế là giữ khung ổn định bằng phương tiện sẵn có và kiểm dấu nền sau mỗi lần thao tác.

Ghi rõ lượt nào bị chạm máy, ảnh nào đổi hướng và phần nào đã chụp lại. Nếu sự cố làm thay đổi cả nền hoặc đường đi, cần dựng lại điều kiện rồi chụp lượt mới để so công bằng. Chưa quan sát được kết quả thì để trống phần nhận xét, thay vì viết trước rằng lượt B chắc chắn đẹp hơn.

Chọn nhịp bằng lịch ảnh và giữ riêng phần diễn giải

Sản phẩm đầu tiên của bài tập là hai dãy vị trí, sáu quãng dời của mỗi dãy và hai cách giữ ảnh. Các phần này đủ để một người khác kiểm lại cách dựng. Có thể ghi riêng thời gian ảnh cuối bắt đầu và thời gian toàn đoạn kết thúc, tránh dùng một con số “thời lượng” cho hai ý khác nhau khi trao đổi.

Về mô tả, A dời đều qua các khoảng thời gian bằng nhau; B có bước đầu nhỏ rồi lớn dần. Còn những từ như vội, vui hoặc nặng là cách người xem diễn giải. Hai người có thể đồng ý về dãy vị trí nhưng khác nhau về cảm giác. Khi xin nhận xét, nên hỏi họ thấy khác biệt ở đoạn nào, rồi đối chiếu với cặp ảnh tương ứng.

Hai tạo hình cá heo màu xanh dựng trên phần đế gợi sóng trong xưởng. Nguồn: mohinhdieukhac.vn.

Hai tạo hình cá heo trong ảnh gợi dáng nhảy nhờ tư thế và phần đế. Chúng là hai chủ thể cùng xuất hiện trong một ảnh, không phải hai thời điểm của cùng một vật. Khi tham khảo các hình thể trong dự án, có thể chọn dáng nhân vật mình thích, rồi lập lịch ảnh riêng nếu muốn phát triển ý tưởng thành hoạt ảnh.

Ở lần thử đầu, hãy phát đoạn một lần. Nếu bật lặp, màn hình sẽ nhảy từ vị trí 72 mm về 0 mm để quay lại ảnh đầu. Đó là một chuyển tiếp bổ sung, chưa nằm trong sáu bước tiến đã tính. Nó có thể làm cảm giác xem thay đổi rõ rệt, nên cần gọi tên và xử lý riêng trước khi đánh giá nhịp của chuỗi.

Khi lịch của một vật đã dễ kiểm, mới cân nhắc thêm nhân vật hoặc thay hướng. Mỗi vật thêm vào cần có lịch riêng để biết nó đứng ở đâu tại cùng một thời điểm. Bài thử bảy ảnh vì vậy là cách bắt đầu gọn: chọn vị trí có chủ đích, đặt thời gian rõ ràng, kiểm lỗi chụp và chỉ ghi kết quả thực sự quan sát được.

Nếu muốn trao đổi về hình thể nhân vật hoặc ý tưởng tạo hình, bạn có thể xem trang liên hệ, gọi 0965536866 hoặc gửi email tới mohinhdieukhac@gmail.com.